Elektrik ve İş Güvenliği


İŞ GÜVENLİĞİ NEDİR ?

İş kazalarını ve meslek hastalıklarını  ortadan kaldırmak veya en aza indirmek teçhizat üzerindeki hasarları önlemek ve üretimin devamlılığını sağlamak amacıyla alınan tedbirlerin ve yapılan metotlu çalışmaların tümüne iş güvenliği denir.

İş güvenliği Madde 6’e göre gerilim kademeleri aşağıdaki şekilde kabul edilmiştir.     
1. Küçük gerilim ..................... 0-50 V kadar
2. Alçak gerilim ........................50-1000 V arası
3. Orta gerilim ...........................1000-35000 V arası
4. Yüksek gerilim .......................35000-170000 V arası
5. Çok Yüksek Gerilim…………..154000 Volt’tan yukarısı
gerilim altındaki bir hatta yaklaşılabilinecek limit uzaklıkları (Akımın atlama mesafesi) iş güvenliği yönetmeliği Madde 7'e göre :

50-3500 V..................................30 cm
3500-10000 V............................60 cm
10000-50000 V..........................90 cm
50000-100000 V........................150 cm
100000-250.000 V......................300 cm
250.000-450.000 V……………450 cm

voltaj altındaki bir hatta işaret edilmiş olan mesafelerden daha yakın sokulmak tehlikelidir.

ELEKTRİK ENERJİSİNİ DİĞER ENERJİ TÜRLERİNE GÖRE ÜSTÜN KILAN NEDENLER

1. Doğal kaynaklardan elde edildiğinden üretimi kolay ve ucuzdur.
2. Elektriğin iletimi ve dağıtımı kolay ve ucuzdur.
3. Diğer enerji türlerine çevrilmesi kolay ve pratiktir.
4. Elektrik enerjisi ile çalışan makine ve aletler, toz, duman, is, koku, kül gibi artıklar bırakmadıklarından temiz ve pratiktir.
5. Kullanımı kolay ve rahattır.
6. Hassas ve kolay ayarlanma imkanları sağlar.

BİR ELEKTRİK KAZASININ OLUŞUMU VE ELEKTRİĞİN İNSAN VÜCUDUNA ETKİLERİ

  • Bir elektrik kazasının oluşabilmesi için, kazaları yaratan nedenlerden birinin oluşması, kişinin makine, cihaz veya elektrikle direk temasta olması ve devrenin temas etmekte olan kişinin üzerinden tamamlanması gereklidir. Direkler üzerine konan kuşların elektriğe çarpılması, devrenin tamamlanmış olmasından kaynaklanmaktadır.
  • Elektrik kaçaklarından birinin oluşması sonucunda, kişinin buna maruz kalması ve elektrik devresinin “kalp” üzerinden tamamlanması durumunda, tehlikeli iş kazaları veya iş kazası sonucu ölümler meydana gelir.
  • Elektrik kazalarında, elektrik akımının devreyi tamamlandığı vücut üzerinden izlediği yol, insan vücudunun direnci, (normal olarak 3000-4000 ohm) dokunma veya tutma süresi, iletken üzerindeki akımın büyüklüğü, ellerin kuru, ıslak, terli veya nasırlı olması, zeminin taş-toprak-beton kuru veya ıslak olması, insanın duruş şekli, sinir sisteminin uyarılma biçimi ve şiddeti önemlidir.
  • Yapılan araştırmalar sonucunda 42-50 Volt’tan büyük bütün gerilimlerin insana etki edebileceği ve tehlikeli sonuçlar doğurabileceği tespit edilmiştir.
  • Oysaki, işletmelerde ve günlük işlerde bu gerilimlerden çok daha büyük gerilimler kullanılmaktadır.

ALTERNATİF AKIM ETKİLERİNİN AKIM/ZAMAN BÖLGELERİ


Tesir tarzı bakımından akım, 4 akım şiddeti bölgesine ayrılmıştır.

1. BÖLGE (0.01-25 MA)
  • Akım sadece hissedilir. Ölüm tehlikesi yoktur. Yaklaşık 1.2 ma parmak uçları ile dokunulduğunda hissedilir.
  • Kadınlara 6 ma ve erkeklerde 9 ma el odaklarında kasılmaya sebep olur. Tutulan iletken bırakılmaz. 20 ma den büyük akımlarda nefes alma organlarında kramp başlar.
  • 0.01 ma akım hissedilme sınırı, elde gıdıklanma karıncalanma olur.
  • 1-5 ma de elde uyuşma hissi, elin ve kolun hareketi zorlaşır.
  • 5-15 ma de tutulan cisim henüz bırakılabilir. Elde ve kolda kramp başlar. Tansiyon yükselir. 15-25 ma ise tutulan cismi kendiliğinden bırakmak mümkün değildir. Kalbin çalışmasının etkilenmesi az olur.
2. BÖLGE (25-80 MA)
  • Tansiyon yükselir .Teneffüs zorlaşır.
  • Kalp düzensiz çalışır. Kısa süreli çarpmalar korku ve şok tesiri yapar, fakat zararlı değildir.
  • Kalpte baş gösteren “fibrilasyon rezervi”dir.
  • Kalp durması olabilir. Kısa sürede ortadan kalkarsa ve gerekirse suni teneffüs yapılarak normal durum sağlanır.
  • Eğer elektrik çarpmasının süresi uzun olursa, mesela 30 (saniye) den sonra hasta şuurunu kaybeder, bundan sonra ölüm baş gösterir.
  • Eğer suni teneffüs yaptırılmazsa, akımın tesiri kalmasa bile, 4(dakika) gibi bir zamanda beyinde hayati merkezleri felç olur; vücutta kısmi felç veya bitkisel hayat baş gösterir yada hasta ölür ki buna “beyin ölümü” denir.
  • Bazı kimselerde 50 ma den sonra bayılma meydana gelir.
3. BÖLGE (80MA-3A)
  • En tehlikeli bölgedir. Akımın belirli bir süre tesir etmesi halinde, kalp bundan zarar görür.
  • Ölüm baş gösterir, buna kalp ölümü denir.
  • Kazazedeyi suni solunumla kurtarmak mümkün olmaz. Bununla beraber bu bölgenin sınırları kesin olmadığından ve akımın tesir tarzı şahıslara göre büyük farklar gösterdiğinden, daima kurtarma tedbirleri uygulanır.
  • İnsan vücudunun direnci mesela 1000 olduğu kabul edilirse normalde 220 ma gibi bir akım geçerki buda 3. Bölgeye isabet eder.
  • 0.3 sn. den daha uzun bir süre tesir ettiği takdirde bu akım,”ölümle sonuçlanan kalp fibrilasyonu “na yol açar.
4.BÖLGE (3A Büyük )

Daha çok yüksek gerilim kazalarına söz konusu olarak yapılan deneyler sonucunda, tehlikeli fibrilasyonlar 3. Bölgeden baş gösterdikleri halde 4. Bölgede de rastlanmıştır.
  • Tansiyon yükselir.
  • Akciğer şişer. 
  • Şuur kaybolur.
  • Kalp üzerinden geçmeyen büyük akımlar vücutta yanmalara sebep olur.
  • Ark yüzünden meydana gelen elektrik yanıkları çok tehlikeli olur.
  • Yanık yaraları hem çok zor iyileşir hemde böbreklerin normal çalışmasını engeller.
  • Beynin ölüm süresi, maksimum 4 ile 5 dakikadır.
  • Yanık yaralar, mikropsuz ve temiz bezle örtülür.
  • Yaraya, pudra, yağ, merhem vs. sürülmez.
ELEKTRİK ŞOKU

Vücuttan geçen elektrik akımı solunum sistemi ve kalp üzerinde etkiler yapar. Kalp çalışması düzensizleşir, kanın pompalanması aksar, solunum durabilir.

Akımın giriş ve çıkış yerlerinde de yanıklar olabilir. Elektrik akımı insan vücudu üzerinden geçtiğinde, sinir yolu ile adalelerin kasılmasına yol açar. Bu bilinen fizyolojik bir olaydır.

Eli ile arızalı bir cihazı tutan kimse, vücudundan geçen belirli bir akım şiddetinden sonra, adalelerin kasılma sebebi ile artık bu cihazı elinden bırakamaz.

1973-2003 yılları arasında tespit edilen kaza sayısını yaklaşık 1000 kabul edersek.
  • İzolasyon hatasından oluşan kazalar %20
  • Makine yakınındaki elektrik kaçağı ile madeni kısmın %25 elektriklenmesiyle oluşan kazalar
  • Enerji iletim hatlarına değme %20
  • Elektrik direkleri üzerinde %11 
  • Gerilim yanındaki işlerde %5
  • Patlama sonucu oluşan kazalar %6
  • Yangın olayları %10
  • Diğer %3
ELEKTRİK İŞLERİNDE KİŞİSEL KORUMA ARAÇLARI

1. Baret
  • Elektrik santralleri 
  • Trafo bakım ekipleri
  • Hat bakım ekipleri 
2. Yalıtkan eldiven
  • AG ve YG yalıtkan eldivenleri (Çatlama,yırtılma ve delik olmamalı)
3. Hat ve trafo bakım ekiplerinde ayrıca mekanik çalışmalarda kullanılmak üzere deri eldiven.
  • Akü işlerinde lastik eldivenler kullanılmalıdır.
4. Emniyet kemeri
5. Yalıtkan ayakkabı 
6. Tozluk
7. Gözlük
8. Önlük
9. Tırmanma mahmuzu
10. Kulak tıkacı
11. Koruyucu giyim eşyası
12. Manevra istankası, neon lambalı istanka 
13. Yalıtılmış tabure

BU KAZALARI YARATAN NEDENLER SIRASIYLA ŞÖYLEDİR


1. Yalıtkanlık hatası
2. Gövde teması
3. Kısa devre
4. Hat teması
5. Toprak teması
6. Hata akımı
7. Kaçak akım
8. Alçak gerilim (etkin değeri 1000 V ve altındaki gerilim )
9. Yüksek gerilim (etkin değeri 1000 V üzerindeki gerilim)
10. Tehlike gerilim (etkin değeri 6500 V üzerinde olan gerilim )
11. Aşırı gerilim
12. Hata gerilimi
13. Topraklayıcı gerilim
14. Dokunma gerilimi
15. Adım gerilimi

Sınırlı akım süreleri için izin verilen en yüksek dokunma gerilimleri

a: Hayvanlar için kullanılacaktır.
b: Eski VDE 141 değerleri.
c: Yeni kabul edilen eğri. Bu eğri sadece Y.G. şebekeleri için kullanılacaktır.

YAPILACAK KURTARMA FAALİYETLERİ

1. Hatalı akım devresi hemen kesilir.
2. Akım kesilmemişse, yalıtkan bir cisim kullanılır.
3. Elbisenin kuru olan kısmından tutularak, kazaya uğramayan gerilim altında bulunan tesis kısımlarından uzaklaştırılır. 
4. Çıplak vücuda dokunulmaması ve iletken zemine veya malzemeye bakılmamalıdır.
5. Derhal suni teneffüs uygulanır.
6. Sıhhi yardım istenmeli, ambulans çağrılmalıdır.
7. Nakil anında suni teneffüse devam edilmelidir.

Elektrik kazalarının oluş nedenleri

1. Elektrik enerjisi hakkında yeterli bilgiye sahip olmak.
2. Elektrik devresinde yeterli yalıtımın olamaması, ya da dış etkenlerle zamanla yalıtma özelliğini kaybetmesi.
3. Elektrik işlerinde çalışanların kendilerine aşırı güvenmesi.
4. Elektrik işlerinde çalışanların işlerini benimsememesi.
5. Acelecilik ve dikkatsizlik.
6. Görevi dışında bilgisi olmadığı halde olaya müdahale.
7. İş disiplinine uymama (şaka, laubalilik, verilen emre uymama)
8. Verilen koruyucuları kullanmama
9. Üretimde kaliteli malzeme kullanmama
10. Gerekli periyodik muayenelerin zamanında yapılmaması

ELEKTRİK TESİSLERİNDE KAZA OLUŞTURABİLECEK NEDENLER


1. Elektrik enerjisinin tehlike ve zararları, normal olmayan tesis, araç, gereç ve makinelerde ve uygun olmayan koşullarda çalışma sonucunda ortaya çıkar.
2. Yalıtımı bozulmuş tesisler, topraklama yapılmamış veya kopmuş, tezgah ve makineler her zaman canlılar için tehlike oluştururlar.
3. Canlıların böyle tesis ve makinelere dokunması ve devrenin dokunan üzerinde tamamlanması sonucunda, yaralanma, çarpma veya ölümle sonuçlanan elektrik iş kazaları oluşur.

ELEKTRİKLE YAPILAN ÇALIŞMALARDA İŞ GÜVENLİĞİ
  • İnsan vücudunun direnci, temas yerindeki derinin direnci ile vücudun iç direncinden oluşur. Derinin direnç değeri, temas yerindeki derinin durumuna göre birkaç yüz “ohm” ile birkaç milyon “ohm” arasında değişir.
  • Kuru ve nasırlı elin direnci çok büyüktür.
  • İnce, rutubetli, sıyrılmış derinin direnci düşüktür.
  • Temas yerindeki derinin delinmesi halinde geçiş direnci birdenbire düşer, geriye vücudun iç direnci kalır.
  • Yapılan deneyler sonucu 220 V da insan vücudunun direnci 100 ohm ile 3300 ohm arasında, 65V’da 1600 ohm ile 5000 ohm arasında değerler aldığı tespit edilmiştir.
  • Ortalama olarak 1000 ohm –3000 ohm arasındaki değerler kabul edilmiştir.
Elektrik akımı her zaman direnci düşük yolu seçer. Burada önemli nokta da deri direncinin gerilime bağlı oluşudur. Gerilim arttıkça deri direnci düşer.

70 V ve 100 V arasında genellikle deri delinir. Bu yüzden derinin direnci pratik olarak sıfıra düşer. Bundan sonra vücudun iç direnci geçerli olur. Ayrıca elektrik çarpmasının sebep olduğu korku, vücudun terlemesine ve deri direncinin düşmesine sebep olur.

ELEKTRİK AKIMI İLE MEYDANA GELEN KAZALAR, TESİR BAKIMINDAN 3 ANA GRUBA AYRILIR.


1. Elektrik akımının doğrudan doğruya sinirler, adaleler ve kalbin çalışması üzerinde tesiri
2. Elektrik akımının sebep olduğu ısınmanın yaptığı zararlar
3. İnsan içi zararlı olmayan çok küçük akımlarda, korku sebebi ile düşme, çarpma ve bu gibi mekanik zararlar.

Devreye uygulanan gerilim, hayat tehlikesine yol açan sebep gerilim değil, insan vücudundan geçen akımdır. Alçak gerilim tesislerinde genellikle 300/220 V kullanılır. Şebekelerde yıldız noktası doğrudan doğruya topraklanmış olduğundan, elektrik kazalarına etken olan gerilim 220 V tur.

AKIM ŞİDDETİ

Elektrik akımının en zararlısı, kalp adaleleri üzerine olan tesiridir. Kalp, kendi çalışması için gerekli gerilimi kendisi üretir. Bunun tesiri ile kalbin adaleleri belirli bir sistem içinde çalışır.

Kalbin hata akım devresi üzerinde bulunması halinde, yabancı hata akımının bir kısmı kalp üzerinden geçerse, kalp adaleleri kasılır ve kalbin kumanda sistemi bozulur, kalp her ne kadar atmaya devam etse de, bu artık düzenli değildir, kalbin bu anlamsız atışına”fibrilasyon” denir.

İnsan vücudu içindeki akım yolunun önemi çok büyüktür. 
Zira insan vücudunun direnci bu akım yoluna bağlıdır.
İnsan üzerinden geçen akım ise, insan vücudunun direnci ile tam orantılıdır.

En tehlikeli durum, akımın sol elden girip göğüsten çıkmasıdır. Akımın tesir süresi 1 “ (saniye) dir.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme

Bana Ulaşın

Benimle iletişime geçmek için not bırakmaktan çekinmeyin

Adınız*


Mesajınız*